بنفشه سه رنگ (Wild Pansy): درمان گیاهی اگزما و التهابات پوستی
بنفشه سه رنگ (Viola tricolor L.) که با نامهای رایج دیگری چون Heartsease و Wild Pansy شناخته میشود، گیاهی علفی از خانواده بنفشگان (Violaceae) است. این گیاه عمدتاً به دلیل خواص تسکیندهنده، ضد التهاب و مرهممانند خود، به صورت سنتی و مدرن برای بهبود مشکلات و التهابات پوستی، بهویژه اگزما، به کار میرود.
معرفی و مشخصات گیاهی
نامهای رایج دیگر: Wild Pansy، Heartsease، Cat’s Face، Pansy Viscum.
بخشهای دارویی: بخشهای هوایی گلدار (شامل ساقه، برگ و گل) به صورت خشک شده یا تازه، بخشهای دارویی اصلی این گیاه هستند.
ویژگیهای مهم: بنفشه سه رنگ گیاهی یک یا چندساله به ارتفاع تا ۳۰ سانتیمتر است. گلها معمولاً منفرد، دارای سه رنگ (زرد، بنفش، سفید) و ناهمسان هستند. گیاه بدون بو بوده و مزهای شیرین و لزج دارد.
پراکنش در ایران و رویشگاه: این گیاه بومی مناطق معتدل اروپا و آسیا است و در ایران به صورت خودرو در مناطقی مانند کلیبر (آذربایجان) و گردنه حیران یافت شده، اما در سایر نقاط نیز کاشته میشود.
ترکیبات شیمیایی و اثرات درمانی بنفشه سه رنگ
ترکیبات فعال کلیدی:
- فلاونوئیدها (۱.۲ تا ۱.۴ درصد): شامل روتین، کوئرسیترین، لوتئولین-۷-گلوکوزید و… که دارای خواص آنتیاکسیدانی و ضد التهابی هستند.
- موسیلاژ (۱۰ درصد): این ترکیبات باعث ایجاد خاصیت مرهممانند و تسکیندهنده بنفشه سه رنگ میشوند که در درمان التهاب و تحریکات پوستی بسیار مهم است.
- تاننها (۲ تا ۵ درصد): دارای خاصیت قابض ملایم.
- سالیسیلیک اسید: وجود این ترکیب با خواص ضد درد و ضد التهاب، اثرات درمانی گیاه را تقویت میکند.
اثرات درمانی کلیدی (مستند):
- درمان التهاب و بیماریهای پوستی: مهمترین اثر تأیید شده این گیاه، بهبود مشکلات پوستی بهویژه اگزما و درماتیت است. مصرف طولانیمدت خوراکی آن در آزمایشهای حیوانی، مشکلات پوستی شبیه اگزما را بهبود بخشیده است. خاصیت ضد پسوریازیس نیز به ساپونینهای احتمالی آن نسبت داده شده است.
- تسکیندهنده مخاط: به دلیل داشتن موسیلاژ فراوان، برای درمان نزله (التهاب) بخش فوقانی دستگاه تنفسی نیز به کار میرود.
- ملین ملایم: به صورت خوراکی به عنوان یک ملین ملایم برای درمان یبوست نیز استفاده میشود.
کاربردها و روش مصرف
موارد تأیید شده (کمیسیون E): التهاب پوست (به صورت موضعی یا خوراکی).
کاربردهای سنتی (تأیید نشده): از بنفشه سه رنگ برای درمان سبوره سر (شوره)، اگزما، آکنه، زرد زخم (Impetigo) و خارش فرج استفاده میشود. همچنین به صورت خوراکی به عنوان کمکی برای بهبود متابولیسم کاربرد دارد.
نحوه مصرف:
- چای/دمکرده: یک قاشق غذاخوری گیاه را به یک فنجان آب جوش اضافه کرده و روزانه ۳۰ بار (معمولاً منظور ۳-۵ بار) پس از غذا میل شود.
- جوشانده (مصرف خوراکی): ۱.۵ گرم گیاه در یک فنجان آب جوشانده شود.
- پودر شده: نصف قاشق چایخوری گیاه پودر شده در آب گرم شیرین، روزانه ۳ بار.
- مصارف موضعی: به شکل پماد، شامپو یا افزودنی حمام در دسترس است.
عوارض جانبی و هشدارها
عوارض عمومی: تاکنون هیچگونه عارضه جانبی مضر و خطرناک ناشی از مصرف مقادیر درمانی بنفشه سه رنگ شناسایی نشده است.
نگهداری: گیاه باید دور از نور و در صورت امکان دور از رطوبت، در ظروف کاملاً سر بسته نگهداری شود.
منبع
کتاب مرجع گیاهان دارویی ترجمه و تألیف: احمد امامی – شیرین فصیحی – ایرج مهرگان
